Jeżeli dziecko jest teraz w bezpośrednim niebezpieczeństwie, należy dzwonić pod 112. Zgłoszenie nie wymaga pewności — wystarczy uzasadniona obawa o bezpieczeństwo dziecka.
1. Cel, zakres i osoby odpowiedzialne
Celem Standardów jest zapobieganie krzywdzeniu dzieci, szybkie rozpoznawanie sygnałów zagrożenia i podejmowanie działań, które stawiają bezpieczeństwo oraz dobro dziecka na pierwszym miejscu. Dokument uwzględnia dzieci z niepełnosprawnościami, trudnościami komunikacyjnymi i innymi szczególnymi potrzebami.
Standardy obowiązują każdą osobę mającą kontakt z dzieckiem w związku z działalnością Pracowni — niezależnie od podstawy współpracy. Obejmują specjalistki, pracowników, współpracowników, praktykantów, stażystów i wolontariuszy.
Za stosowanie Standardów w ramach własnej praktyki, przygotowanie osób dopuszczanych do pracy z dziećmi, przyjmowanie zgłoszeń, interwencję i dokumentację odpowiada specjalistka prowadząca daną praktykę. Obecnie są to Klaudia Jaros, Urszula Ledwik i Karolina Maksym. Aktualne dane kontaktowe każdej z nich znajdują się na stronie Kontakt. Zgłoszenie dotyczące zachowania jednej z tych osób należy przekazać innej wskazanej specjalistce albo bezpośrednio właściwym służbom.
2. Przygotowanie i weryfikacja osób pracujących z dziećmi
Przed dopuszczeniem osoby do działalności związanej z opieką, wychowaniem, leczeniem, edukacją lub świadczeniem porad psychologicznych dzieciom osoba odpowiedzialna wykonuje wymagane prawem sprawdzenia, w tym w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, oraz uzyskuje informacje z Krajowego Rejestru Karnego i — gdy ma to zastosowanie — odpowiednie informacje lub oświadczenia dotyczące innych państw.
Przed rozpoczęciem pracy każda osoba poznaje Standardy, potwierdza to pisemnie i otrzymuje instruktaż rozpoznawania krzywdzenia, bezpiecznych relacji oraz prowadzenia interwencji. Dokumenty z weryfikacji i przygotowania są przechowywane z ograniczonym dostępem.
3. Zasady bezpiecznej relacji z dzieckiem
Każda osoba pracująca z dzieckiem:
- traktuje dziecko z szacunkiem, cierpliwością i bez oceniania;
- przedstawia się i prostym językiem wyjaśnia cel, przebieg oraz zasady spotkania;
- słucha dziecka, odpowiada na pytania i bierze pod uwagę jego zdanie, wiek, rozwój, komunikację i aktualne samopoczucie;
- respektuje prawo dziecka do powiedzenia „nie”, przerwy, obecności opiekuna lub wyjaśnienia — w granicach bezpieczeństwa i celu pomocy;
- zachowuje profesjonalne granice, poufność oraz prywatność dziecka;
- stosuje kontakt fizyczny tylko wtedy, gdy jest bezpieczny, uzasadniony sytuacją i akceptowany przez dziecko; pomoc w nagłym zagrożeniu jest wyjątkiem;
- wyjaśnia dziecku i opiekunowi granice poufności, w szczególności obowiązek działania, gdy zagrożone jest zdrowie lub życie.
Niedopuszczalne jest:
- stosowanie przemocy fizycznej lub psychicznej, zawstydzanie, poniżanie, grożenie, zastraszanie, wyśmiewanie i karanie;
- jakiekolwiek zachowanie seksualne, erotyzowanie relacji, komentarze dotyczące ciała lub przekraczanie intymności;
- dyskryminowanie dziecka ze względu na jakąkolwiek cechę lub nierówne traktowanie bez obiektywnego powodu;
- utrzymywanie prywatnej relacji, zapraszanie do domu, prywatne wiadomości w mediach społecznościowych albo kontakt niezwiązany z prowadzoną pomocą;
- proponowanie alkoholu, nikotyny, substancji psychoaktywnych lub nieodpowiednich treści;
- utrwalanie albo publikowanie wizerunku lub głosu dziecka bez właściwej podstawy, zgody opiekuna i uwzględnienia zdania dziecka;
- obiecywanie bezwzględnej tajemnicy, gdy ujawniona informacja wskazuje na zagrożenie dziecka.
4. Kontakt poza spotkaniami, wizerunek i urządzenia
Kontakt z dzieckiem poza gabinetem odbywa się tylko w uzasadnionym celu, przez ustalony kanał i co do zasady z wiedzą opiekuna. Nie używa się prywatnych profili w mediach społecznościowych. Dokumentacji, nagrań, zdjęć ani danych dziecka nie przechowuje się na prywatnych urządzeniach bez wymaganych zabezpieczeń i podstawy.
Pracownia nie zapewnia dzieciom swobodnego dostępu do własnej sieci ani urządzeń elektronicznych. Jeżeli urządzenie jest potrzebne jako narzędzie pracy, korzystanie odbywa się pod nadzorem, wyłącznie w ustalonym celu i z ochroną przed treściami szkodliwymi. W przypadku kontaktu dzieci w przestrzeni wspólnej niedopuszczalne są przemoc, wyśmiewanie, wykluczanie, naruszanie prywatności i udostępnianie szkodliwych treści; osoba dorosła reaguje niezwłocznie i zapewnia bezpieczeństwo wszystkim dzieciom.
5. Sygnały krzywdzenia i przyjęcie zgłoszenia
Krzywdzeniem może być przemoc fizyczna, emocjonalna lub seksualna, zaniedbanie, wykorzystanie, przemoc rówieśnicza i cyberprzemoc — ze strony osoby dorosłej, personelu albo innego dziecka. Każda informacja, obserwacja lub wypowiedź dziecka wskazująca na zagrożenie wymaga sprawdzenia i udokumentowania.
Osoba przyjmująca wypowiedź dziecka zachowuje spokój, słucha, nie przesłuchuje i nie sugeruje odpowiedzi. Dziękuje za powiedzenie o sytuacji, zapewnia, że dziecko nie jest winne, wyjaśnia kolejne kroki i nie obiecuje tajemnicy. Zapisuje możliwie dokładnie fakty i słowa dziecka, bez własnych ocen.
6. Procedura interwencji
- Bezpieczeństwo: w pierwszej kolejności oddziela się dziecko od osoby lub sytuacji zagrażającej i zapewnia pomoc medyczną, jeżeli jest potrzebna.
- Nagłe zagrożenie: przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia należy zadzwonić pod 112. Nie czeka się wtedy na zgodę opiekuna ani zakończenie wewnętrznych ustaleń.
- Zgłoszenie wewnętrzne: informacja trafia niezwłocznie do osoby odpowiedzialnej. Jeżeli podejrzenie dotyczy tej osoby, zgłoszenie przejmuje inna specjalistka lub jest kierowane bezpośrednio do właściwej instytucji.
- Ocena i zapis: osoba odpowiedzialna sporządza notatkę, ocenia ryzyko, zabezpiecza dowody i ustala, jakie działania są konieczne. Nie prowadzi dochodzenia zastępującego organy państwa.
- Zawiadomienie: zależnie od okoliczności składa się zawiadomienie do Policji lub prokuratury, zawiadamia sąd opiekuńczy, a osoba posiadająca odpowiednie uprawnienia wszczyna procedurę „Niebieskie Karty”. W sytuacji podejrzenia przestępstwa zawiadomienia nie uzależnia się od zgody opiekuna.
- Informacja dla opiekuna: opiekun otrzymuje informację o działaniach, chyba że to on może być sprawcą albo przekazanie informacji zwiększałoby zagrożenie dziecka.
- Plan wsparcia: wskazuje się osobę wspierającą, bezpieczny sposób dalszego kontaktu, potrzebną pomoc psychologiczną, medyczną lub socjalną oraz sposób monitorowania sytuacji.
Gdy podejrzenie dotyczy osoby pracującej w Pracowni
Osoba ta zostaje odsunięta od kontaktu z dziećmi do czasu wyjaśnienia w zakresie koniecznym dla bezpieczeństwa. Dalsze czynności nie mogą naruszać dobra dziecka ani utrudniać postępowania właściwych organów. Potwierdzone naruszenie prowadzi do zakończenia współpracy i wymaganych zawiadomień.
Gdy podejrzenie dotyczy opiekuna lub innej osoby dorosłej
Nie konfrontuje się domniemanego sprawcy w obecności dziecka. Zapewnia się dziecku bezpiecznego dorosłego i uruchamia właściwą ścieżkę prawną. Jeżeli powrót dziecka pod opiekę tej osoby może stwarzać bezpośrednie zagrożenie, wzywa się Policję lub służby ratunkowe.
Gdy krzywdzi inne dziecko
Najpierw przerywa się zachowanie i dba o bezpieczeństwo. Rozmowy z dziećmi prowadzi się osobno, bez obwiniania. Informuje się opiekunów, ustala plan wsparcia dla dziecka pokrzywdzonego i działania wobec dziecka, które krzywdzi. Gdy zachowanie może być czynem zabronionym lub zagrożenie jest poważne, zawiadamia się właściwe instytucje.
7. Dokumentowanie i ochrona informacji
Każde zgłoszenie i podjęte działanie zapisuje się w karcie interwencji oraz rejestrze zdarzeń. Dokumentacja obejmuje wyłącznie informacje niezbędne, jest chroniona przed dostępem osób nieuprawnionych i przechowywana zgodnie z przepisami właściwymi dla danej praktyki. Dostęp mają tylko osoby uczestniczące w ochronie dziecka i uprawnione organy.
8. Wsparcie i dostęp do Standardów
Dziecko otrzymuje informację, kto będzie je wspierał i co wydarzy się dalej. Plan może obejmować dalszy bezpieczny kontakt, pomoc psychologiczną lub medyczną, wsparcie opiekuna niekrzywdzącego oraz skierowanie do właściwej instytucji. Uwzględnia się zdanie, komunikację i szczególne potrzeby dziecka.
Pełna i skrócona wersja Standardów są dostępne na stronie internetowej oraz powinny znajdować się w widocznym miejscu w gabinecie. Dziecko i opiekun są informowani o nich przed rozpoczęciem pracy lub na pierwszym spotkaniu.
9. Przegląd i aktualizacja
Standardy są oceniane co najmniej raz w roku, po każdej poważnej interwencji oraz po zmianie prawa lub sposobu działania Pracowni. Obowiązkowa ocena ustawowa odbywa się nie rzadziej niż raz na dwa lata, a wnioski są dokumentowane. W przeglądzie, w bezpiecznej i dostosowanej formie, uwzględnia się doświadczenia dzieci i opiekunów.
10. Pomoc poza Pracownią
- 112 — bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia;
- 116 111 — telefon zaufania dla dzieci i młodzieży;
- 800 12 12 12 — Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka;
- Policja, prokuratura, właściwy sąd rejonowy — wydział rodzinny i nieletnich, ośrodek pomocy społecznej.